Oznakowanie CE i bezpieczeństwo przy zakupie używanej maszyny do odlewania ciśnieniowego

Trzy typowe sytuacje

Już na rynku UE: obowiązują obowiązki użytkownika

Unijne prawodawstwo harmonizacyjne, takie jak dyrektywa maszynowa, ma zastosowanie w momencie pierwszego wprowadzenia produktu do obrotu na rynku unijnym. Maszyna do odlewania ciśnieniowego, która została wprowadzona do obrotu w UE jako nowa, nie musi być poddawana ponownej ocenie zgodności tylko dlatego, że zmienia właściciela.

Użytkownik musi jednak zapewnić, aby maszyna mogła być bezpiecznie użytkowana na danym stanowisku pracy. Podstawą jest dyrektywa 2009/104/WE dotycząca użytkowania sprzętu roboczego, transponowana do prawa krajowego – w Niemczech na przykład przez rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa eksploatacji (BetrSichV). W praktyce oznacza to ocenę ryzyka dla konkretnego stanowiska pracy, sprawne urządzenia ochronne i przeszkolony personel.

Kupujący powinni poprosić sprzedającego o oryginalną deklarację zgodności, instrukcję obsługi oraz schematy elektryczne. Jeśli ich brakuje, ocena pierwotnej koncepcji bezpieczeństwa staje się znacznie trudniejsza.

Import spoza UE: traktowanie jak nowej maszyny

„Niebieski przewodnik” Komisji Europejskiej dotyczący wdrażania unijnych przepisów dotyczących produktów (2022) stanowi, że unijne prawodawstwo harmonizacyjne ma zastosowanie również do produktów używanych i z drugiej ręki importowanych z państwa trzeciego, gdy po raz pierwszy trafiają na rynek unijny – nawet jeśli zostały wyprodukowane, zanim prawodawstwo to zaczęło obowiązywać.

W przypadku maszyny do odlewania ciśnieniowego na przykład z Azji lub Ameryki oznacza to, że przed wprowadzeniem do obrotu w UE musi ona spełniać zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa wynikające z mających zastosowanie przepisów dotyczących maszyn. Wymaga to oceny ryzyka, dokumentacji technicznej, deklaracji zgodności UE, oznakowania CE oraz instrukcji w języku kraju użytkowania.

Od 20 stycznia 2027 r.: rozporządzenie (UE) 2023/1230

Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE zostanie zastąpiona rozporządzeniem w sprawie maszyn (UE) 2023/1230, które ma zastosowanie od 20 stycznia 2027 r. Jako rozporządzenie obowiązuje ono bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich. Maszyny wprowadzane do obrotu lub oddawane do użytku od tej daty muszą spełniać jego wymagania; maszyny zgodnie z prawem wprowadzone do obrotu przed tą datą nie muszą być ponownie certyfikowane.

Dla kupujących maszyny używane szczególnie istotna jest wyraźna regulacja dotycząca istotnych modyfikacji: jest to fizyczna lub cyfrowa modyfikacja, której producent nie przewidział i która powoduje powstanie nowego zagrożenia lub zwiększa istniejące ryzyko w taki sposób, że wymagane są nowe środki ochronne. Zgodnie z art. 18 ten, kto dokonuje takiej modyfikacji, jest uznawany za producenta i ma odpowiednie obowiązki. Istotną modyfikacją mogą być również zmiany w oprogramowaniu sterującym.

Ma to znaczenie przy modernizacji (retrofit) układów sterowania i funkcji bezpieczeństwa. Czym remont generalny i retrofit różnią się pod względem technicznym, opisujemy w artykule Remont generalny czy retrofit?

Normę EN 869 zastąpiła EN ISO 23063

Przez dziesięciolecia EN 869 była europejską normą bezpieczeństwa dla zespołów do odlewania ciśnieniowego metali. Wersja EN 869:2006+A1:2009 została wycofana w 2025 r. i zastąpiona normą EN ISO 23063:2025 „Maszyny odlewnicze – Wymagania bezpieczeństwa dotyczące maszyn do odlewania pod wysokim ciśnieniem” (ISO 23063:2024).

EN 869 obejmowała maszynę do odlewania ciśnieniowego oraz jej interfejsy z formą, piecami, układem dozowania metalu, odbiorem odlewów, urządzeniami natryskowymi i urządzeniami do termostatowania form – ale nie same urządzenia peryferyjne – i wyłączała maszyny do odlewania niskociśnieniowego oraz grawitacyjnego. Opisane w niej strefy zagrożeń stanowią dla kupujących dobrą wskazówkę:

• Strefa formy: osłony, urządzenia blokujące i ochrona przed ruchami zamykania
• Ciekły metal: ochrona przed rozpryskami metalu i wypływem metalu na płaszczyźnie podziału formy
• Hydraulika: akumulatory hydrauliczne, węże, układy upustu ciśnienia i ciecze trudnopalne
• Interfejsy: zabezpieczenie robotów, urządzeń natryskowych, odciągów i pieców w gnieździe produkcyjnym
• Sterowanie: funkcje bezpieczeństwa, zatrzymanie awaryjne i tryby pracy do ustawiania i konserwacji

To, czy i od kiedy norma daje domniemanie zgodności, zależy od jej publikacji w Dzienniku Urzędowym UE. Status ten należy sprawdzić dla konkretnego projektu.

Co kupujący powinni wyjaśnić przed podpisaniem umowy

• Pochodzenie maszyny: wprowadzona do obrotu w UE czy import z państwa trzeciego?
• Deklaracja zgodności, tabliczka znamionowa z oznakowaniem CE, instrukcja obsługi w odpowiednim języku
• Schematy hydrauliczne i elektryczne, ocena ryzyka producenta, jeśli jest dostępna
• Historia modyfikacji, modernizacji i zmian w układzie sterowania
• Stan osłon, urządzeń blokujących, kurtyn świetlnych i obwodów zatrzymania awaryjnego
• Planowane zmiany w nowej lokalizacji i to, czy mogą one stanowić istotną modyfikację
• Podział odpowiedzialności między sprzedającego, kupującego, integratora i użytkownika – na piśmie

Ogólne kwestie techniczne dotyczące oględzin omawiamy w artykule Zakup używanej maszyny do odlewania ciśnieniowego: techniczna lista kontrolna. FISS wspiera także kupujących w zakresie doradztwa i bezpiecznego uruchomienia.

Wcześnie wyjaśnić pochodzenie i zmiany

W przypadku używanych maszyn do odlewania ciśnieniowego o kwestii oznakowania CE decyduje nie tyle wiek, ile pochodzenie i wprowadzone zmiany. Maszyny z rynku UE wymagają przede wszystkim przeglądu bezpieczeństwa przez użytkownika. Import z państw trzecich oraz istotne modyfikacje mogą pociągać za sobą pełną procedurę oceny zgodności – z rozporządzeniem w sprawie maszyn obowiązującym od 20 stycznia 2027 r. jako nową podstawą prawną. Wyjaśnienie tych kwestii przed zakupem pozwala uniknąć niespodzianek dotyczących kosztów i harmonogramu.

Pytania dotyczące oznakowania CE i używanych maszyn do odlewania ciśnieniowego